Orhan veya Orhan Gazi (Osmanlı Türkçesi: اورخان بك, Orhan Bey; 1281, SöÄŸüt – Mart 1362, Bursa), Osmanlı İmparatorluÄŸu'nun ikinci padiÅŸahı. 1326 ile 1359 yılları arasında beylik yapmıştır. Babası Osman Gazi'den 16.000 km2 olarak aldığı devleti, oÄŸlu I. Murad'a 95.000 km2 olarak bırakmıştır.
Osmanlı BeyliÄŸi'nin kurucusu Osman Gazi ve Malhun Hatun'un oÄŸludur. Sarışın, uzun boylu ve mavi gözlü, halk tarafından çok sevilen, ulemaya saygılı, merhametli bir hükümdar olarak tanımlanır. Sık sık halkın arasına karıştığı, ve dertlerini dinlediÄŸi söylenir. Babası Osman Gazi'nin vefatı üzerine 1324'te bey olmuÅŸtur. Orhan Gazi'ye dinin kahramanı manasına gelen Åžücaeddin lakabı verilmiÅŸtir. Ölüm tarihini 1359, 1360, 1361 ve 1362 gösteren kaynaklar da vardır.
Bey olmadan yaşamı ve Bey olması:
DoÄŸum tarihi 1281 olarak verilmekle beraber, bu tarihi 1274, 1279, 1287 olarak veren kaynaklar da bulunmaktadir. OsmanoÄŸullarının en uzun ömürlüsü olan Orhan Bey'in çocukluÄŸu ve gençliÄŸi bilinmemektedir. Nasıl yetiÈ™tiÄŸi, nasıl eÄŸitim aldıği, hatta okur yazar olup olmadığı bilinmemektedir. Osmanlı tarihlerinde adının ilk geçiÅŸi 1298'de Nilüfer Hatun (Yarhisar Tekfuru kızı Holofira) ile evlendirilmesi nedeniyle olmuÅŸtur. 1300'de Köprühisar'in fethinde bulunmuÅŸ ve Karacahisar uçbeyliÄŸi verilmiÅŸtir. Osman Bey oÄŸlunu emir-i kebir (beylerbeyi) rütbesi ile küçük beylik ordusuna komutan atamış ve bundan sonraki babasının her askerî eylemine katılmıştır.
BeyliÄŸe babasının saÄŸlığında mı yoksa õlümünden sonra mı geçtiÄŸi konusu tartışmalıdır.
Bizans tarihçisi Laonikos Halkokondiles, kaynak göstermeden, babası ölünce oÄŸlu Orhan'ın UludaÄŸ'a çekildiÄŸini ve sonra yanına asker toplayarak kardeÅŸlerini alt ettiÄŸini bildirir.
İlk Osmanlı tarihçilerinden İbn-i Kemal tarihinde Orhan Bey'in ahi liderlerinin kararı ile bey olduÄŸunu ve
Ru'us-i hadem ve vücuh, UluÄŸ oÄŸlu Orhan'i riyasete lâyik gördűler.
AşıkpaÅŸazade, Oruç Bey, Nesri gibi ilk Osmanli tarihçileri ve geleneksel kabul edilen anlatıma göre Beylik ileri gelenleri ve Osman Bey'in çocukları Osman Bey'in ölümü ardından bir toplantı yapmışlar; bu toplantıda Orhan Bey kardeÅŸi Alaaddin'in Bey olmasını önermiÅŸ ama Aleaddin bunu kabul etmeyip, kardeÅŸi Orhan'ın askerî baÅŸarılarınından dolayi, devlet ileri gelenlerinin uygun gördüÄŸü gibi küçük kardeÅŸi Orhan'ı Beylik tahtınamü nasip gördüÄŸünü ifade etmiÅŸ ve böylece Orhan tahta geçmiÅŸtir.
Adına kesilen ilk Osmanlı akçe sikkesi Rebievvel 724 (Åžubat 1324) tarihi taşımakta ve Orhan'in en geç bu tarihte Bey olduÄŸuna kanıt saÄŸlamaktadır.
Osmanlı'nın ilk tapu senedini Miladi 1301 yılında Orhangazi; Åžeyh İzzeddin İsmail'e Sakarya Akova'daki Çalıca ve Åžehler Köyü vakıf tapusunu vermiÅŸtir.
Orhan Gazi'ye bey olduktan sonra "Åžücaeddin", "İhtiyareddin" ve "Seyfeddin" sanlari verilmiÅŸtir. Adına tuÄŸra çekilen ilk Osmanli beyidir.
Anadolu'da fetihler:
Orhan Bey'in beylik yıllarının ilk dönemi Anadolu'da fetihlerle geçmiÅŸtir. BeyliÄŸi sırasında bütün diÄŸer Anadolu beylikleri gibi İran'da kurulu İlhanlılar'ı metbu sayıp yıllık vergi ödemekte devam etmiÅŸtir. DiÄŸer yandan da Bizans topraklarına yönelik akınlar ve fetihlerle Osmanlı BeyliÄŸi daha güç kazanmıştır.
Orhan Bey 1321'de Mudanya'yı fethederek beyliÄŸini Marmara Denizi kıyısına eriÅŸmiÅŸtir. 1323 yılında Gebze de kendi adında camii yaptırmıştır. 1321 ve 1326'ya kadar Gazi komutanlar emri altında Osmanlı beylik birlikleri beylik sınırlarina sevkedilmiÅŸ; Konur Alp Batı Karadeniz dolaylarına, Akça Koca İzmit dolaylarına, Abdurrahman Gazi Yalova (Yalakabad) dolaylarına akınlar yaparak Yalova, Akyazı, Mudurnu, Pazaryeri ( Ermenipazarı ), Sapanca ( Ayangölü ), Kandıra, Samandra fetihleri yapılmıştır.
1326'da hedef, bölgenin en büyük merkezi olan ve yıllardır abluka altında tutulan Bursa kenti olmuÅŸtur. Önce Orhaneli (o zaman Atranos) kalesi alınmış ve yıkılmış; sonra Bursa hisarını kuÅŸatmak üzere Pınarbaşı mevkininde karargah kurulmuÅŸtur. Fakat Köse Mihal Bey'in diplomatik çabaları sonucu kale muhafızı Evranos kaleyi savaÅŸsız teslim etmiÅŸtir. Köse Mihal Bey ve Evranos Bey'in müslüman olup Orhan Bey'in hizmetinde akıncı beyleri olarak görev yapmaları ve bu misyonu kendi soydaÅŸlarına devretmeleri Osmanlılık kimliÄŸi yaratma siyasetinin ilk baÅŸarılı sonuçlarıdır. Bir vekayiname Bursa alınışını 2 Cemazievvel 726 (6 Nisan 1326) olarak vermektedir. Fakat elde bulunan bazı, Orhan Gazi adına Bursa'da basılı olduÄŸu gösterilen akçe sikkeleri daha önceki tarihleri göstermektedir. Genel olarak Osmanlı tarihçiler Bursa'nın alınması ile Orhan Gazi tarafından baÅŸkent yapıldığı bildirirler.
Sonraki yillarda Orhan Bey'in gazi komutanları akıncıları ile Kocaeli topraklarında ilerlemiÅŸler; Kartal ve Aydos kalelerini fethetmiÅŸler ve BoÄŸaz kıyılarında görülmüÅŸlerdir.
Mayıs 1329'da Bizans imparatoru olan III. Andronikos ve yakın danışmanı (sonra imparator olan) Yannis Kantakuzenos 2.000 paralı asker ile takviyeli bir Bizans ordusu ile Kocaeli'nde ilerlemiÅŸ; İzmit kuÅŸatması yapan ise Orhan Gazi ivedi yürüyüÅŸle Darıca üzerinden gelmiÅŸ; ve ilk defa bir meydan savaşı olarak Bizans ve Osmanlı orduları 11 Haziran 1329da Maltepe (Palekanon) Savaşı'na giriÅŸmiÅŸlerdir. Bu savaÅŸta Bizans ordusu Osmanlı ordusuna yenik düÅŸüp bozguna uÄŸramış ve Bizans İmparatoru III. Andronikos yaralı olarak kurtulmuÅŸtur. Böylece III. Andronikos'un Bizans Anadolu topraklarını geri alma planları suya düÅŸmüÅŸtür ve Bizanslılar bir daha böyle planlara giriÅŸmemiÅŸlerdir.
Orhan Bey'in bu askerî zaferi sonucu olarak bütün Hristiyanlar için ana itikat prensibi saÄŸlayan Nicea İtikadı'in 325'de kabul edildiÄŸi ÅŸehir olan ve Bizans Konstantinopolis'i Latinlerin elinden alıp kurtaran İznik Rum İmparatorluÄŸu'nun baÅŸkenti olmuÅŸ olan İznik (Nicea) 2 Mart 1331'de hiç direniÅŸ görünmeden fethedilmiÅŸtir. Orhan Bey ve yakınları tarafından yapılan imar çalışmaları çok kısa bir zamanda İznik bir Osmanlı kültür, ticaret ve sanat merkezi olan bir İslam ÅŸehrine döndürmüÅŸtür. Özellikle Orhan Bey İznik büyük katedralini camiye ve bir manastırı medreseye çevirtmiÅŸ; eÅŸi Nilüfer Hatun bir imaret yaptırmış; oÄŸlu Süleyman PaÅŸa ise yeni bir medrese inÅŸa ettirmiÅŸtir.
Bu çalışmalar sürerken Kara TimurtaÅŸ PaÅŸa Marmara'nın Gemlik ve Armutlu kıyılarını Osmanlı sınırlarina katmış. Sonra daha eski klasik Roma İmparatorluÄŸu'nun (284 ve civarında) baÅŸkentliÄŸini yapmış olan ve 6 yıldır Osmanli ablukası altında bulunan İzmit (Nikomedia) 1337'de Bizans tarafından savunulamaz duruma gelmiÅŸ; son Bizans valisi Prenses Marika Paleialogos tarafından terkedilip Osmanlı orduları tarafından fethedip yönetimi Süleyman PaÅŸa'ya verilmiÅŸtir.
Bunun üzerine III. Andronikos 1333de Osmanlı hükümdarı Orhan Beye bir barış anlaÅŸması teklif etmiÅŸ ve yıllık 12.000 Bizans altını haraç karşılığında Bitinyada Bizans elinde kalmış olan arazilere Osmanlı'ları hücum etmemesini teklif etmiÅŸtir. Böylece Orhan Bey'in Anadolu'da küffardan fethedeceÄŸi önemli bir yer kalmamıştır.
Orhan Bey bu nedenle 1340'lı yıllarda beyliÄŸini yeni bir strateji olan komÅŸu Türkmen beyliklerin fethine yöneltmiÅŸtir.
Önce Karesi BeyliÄŸinde hükümdarlık kavgasına geçen Demirhan Bey ile Dursun Bey'in arasını bulmak nedeniyle Orhan Bey 1342'de Ulubad, Karacabey ( Mihaliç ) ve MustafakemalpaÅŸa ( Kırmastı ) kalelerini iÅŸgal etmiÅŸtir. Bununla da yetinmeyerek önemli bir askerî kuvvetle 1345'te Karesi Seferi'ne çıkmıştır. Bu iki kavgalı bey Bergama'da sıkıştırılmış; Dursun Bey kuÅŸatma sırasında ölmüÅŸ; Demirhan Bey esir olarak alınmıştır. Böylelikle Karesi BeyliÄŸine ait geniÅŸ topraklar ve Balıkesir, Manyas, Edincik ve Erdek kentleri Orhan Bey idaresine geçmiÅŸtir.
Sonra İç Anadolu'ya akınlar baÅŸlamıştır. Bu akınlar 1354'te Gerede ve Osmanlılara kuruluÅŸtan beri destek saÄŸlayan Ahilerinin merkezi Ankara kalelerinin Orhan Bey'in eline geçmesi ile sonuçlanmıştır.
Yenilikleri ve düzenlemeleri:
Devlet alanında:
Orhan Gazi Osmanlı BeyliÄŸi'ni yeni yasalar ve düzenlemeler sayesinde devlet yapmıştır. İlk kez vezirlik teÅŸkilatı kurulmuÅŸtur. İlk kadı ve subaşı atamaları bu dönemde yapılmıştır. Sancaklara kadılar gönderilmiÅŸtir. Divan Örgütü kurulmuÅŸtur. Vakıf sistemi, adli teÅŸkilat kurulmuÅŸtur.
Askerlik alanında:
Yaya ve müsellem olarak ilk düzenli Osmanlı ordusu kurulmuÅŸtur. İlk donanma çalışmaları yapılmıştır ve Osmanlı Devleti gücüne güç katmıştır.
Son yılları ve ölümü:
Orhan Gazi, son yıllarında Osmanlı Devletinin idaresini, oÄŸlu ÅŸehzade murat`a bırakarak Bursa'da geçirmiÅŸtir.
Ölüm nedeni ve yılı hakkında tarihçiler arasında ihtilaf bulunmaktadır. Zamanının tarihçisi olan AşıkpaÅŸazade, Orhan Bey'in Süleyman Bey'le aynı yılda, 1358'de, öldüÄŸünü yazmaktadır. Bazı tarihçiler 1360 yılında 79 yaşında iken vefat ettiÄŸini bildirirler ve diÄŸerleri ise ölümünün 1362'de olduÄŸunu belirtir.
Orhan Bey, Bursa'da, GümüÅŸlü Kümbet'te babasının türbesine gömülmüÅŸtür.
Saygılarla By
k4m4nl1
Previous article:
Osman Gazi Bey (11 years ago)
Next article:
Millet Vekilli Adaylım. (11 years ago)